Hiểu theo cách giản dị nhất, Thủy Lục Chư Khoa là một cuốn sách
nghi lễ của Phật giáo Việt Nam dùng để nói về mối quan hệ giữa người sống và
người chết, giữa cộng đồng hiện tại và những số phận đã khuất. Cuốn sách không
kể chuyện, cũng không giảng triết lý trừu tượng, mà tập hợp những lời văn và
nghi thức nhằm an ủi, dẫn dắt và “mở lối” cho những vong linh được cho là còn
vướng mắc, chưa yên vì chết oan, chết bất ngờ hay không nơi nương tựa. Những
hình ảnh như địa ngục, ngục thất, phá ngục trong sách không nên hiểu theo nghĩa
tả thực, mà là cách người xưa dùng biểu tượng để nói về khổ đau, nghiệp chướng
và sự bế tắc của tâm thức.
Ở tầng sâu hơn, Thủy Lục Chư Khoa phản ánh một nét rất đặc trưng
của văn hóa Việt Nam: không phủ nhận cái chết, không xua đuổi những gì đáng sợ,
mà tìm cách đối thoại với chúng bằng lòng từ bi và nghi lễ cộng đồng. Qua các
khoa cúng, người sống thay mặt nhau sám hối, hồi hướng công đức, bày tỏ sự
không quên lãng đối với cả những người đã bị lịch sử hay số phận bỏ rơi. Vì
vậy, giá trị lớn nhất của cuốn sách không nằm ở việc “linh nghiệm” hay không,
mà ở chỗ nó giúp cộng đồng ổn định tinh thần, giải tỏa nỗi bất an trước sinh tử
và giữ gìn một quan niệm nhân văn: ngay cả sau cái chết, con người vẫn xứng
đáng được gọi tên, được lắng nghe và được đối xử bằng lòng thương.
Phát triển bởi Lạc Việt